Ochrona praw autorskich - czy wszędzie na świecie?

Kolorem błękitnym zaznaczono państwa-strony konwencji berneńskiej o ochronie dzieł literackich i artystycznych (Grafika z Wikipedia Commons na licencji Creative Commons 3.0)

Mało kto już dzisiaj pamięta, że pierwotnie autorskie prawa majątkowe chronione były jedynie na terytorium państwa przyznającego taką ochronę; państwa zaś chroniły przeważnie jedynie utwory swoich własnych obywateli. Takiemu stanowi rzeczy zaradzć miała na poziomie międzynarodowym konwencja berneńska o ochronie dzieł literackich i artystycznych, podpisana 9. września 1886 roku (i ze zmianami obowiązująca do dzisiaj), rozciągająca ochronę prawnoautorską na utwory obcokrajowców. 

Przed wejściem w życie konwencji utwory powstałe w jednym kraju nie bowiem były chronione żadnymi prawami w innych państwach. Do dzisiaj konwencja berneńska posiada podstawowe znaczenie w przyznaniu ochrony większości utworów powstałych poza granicami Polski. Zgodnie bowiem z art. 5 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych przepisy tego aktu prawnego stosuje się do utworów:

1) których twórca lub współtwórca jest obywatelem polskim lub

1¹) których twórca jest obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej, lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, lub

2) które zostały opublikowane po raz pierwszy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo równocześnie na tym terytorium i za granicą, lub

3) które zostały opublikowane po raz pierwszy w języku polskim.

Pozostałe utwory chronione są "na podstawie umów międzynarodowych, w zakresie, w jakim ich ochrona wynika z tych umów" (art. 5 pkt 4 ustawy).

Niekiedy jednak ciągle prawa chronione w za granicą mogą nie podlegać ochronie w Polsce. W szczególności art. 124 uzależnia ochronę zagranicznych filmów, których premiera odbyła się przed 1984 rokiem od "wzajemności", czyli zapewnienia w podobnej sytuacji ochrony polskim utworom audiowizualnym. W przypadku niemożności stwierdzenia takiej wzajemności, prawa autorskie do omawianych utworów uznać należy w Polsce za wygasłe. Szczegółowo czytaj: A. Zwierzyńska: Okres ochrony praw majątkowych w przypadku starszych filmów (IP Law Blog).