Z faktu, że gospodarka planowa zakończyła się w Polsce (i nie tylko) wielką klapą, nie wyciągajmy wniosku, że każde planowanie jest niepotrzebne czy niepożądane. Wprost przeciwnie – planowanie na poziomie przedsiębiorstwa jest niezbędnym narzędziem rozwoju spójnej strategii biznesowej oraz weryfikacji osiąganych rezultatów. Jeżeli więc nie jesteśmy niepoprawnymi zwolennikami ekscentrycznej teorii zarządzania przez chaos, to planujmy i nie traktujmy planowania jedynie jako uciążliwego obowiązku wymuszonego przez kredytodawców żądających dostarczenia biznes planu. W tym miejscu dyskutować będziemy o problemach dotyczących planowania działalności gospodarczej, zarówno w związku z ubieganiem się o sfinansowanie przedsięwzięcia, jak i w pozostałych sytuacjach.

Osoby planujące działalność gospodarczą stają często przed WYMOGIEM SPORZĄDZENIA BIZNES PLANU. Powinny one zatem wiedzieć czym jest biznes plan, jakim celom służy oraz jakie zasady obowiązują przy jego sporządzaniu.

Co to jest biznes plan i po co go sporządzać?

Sporządzenie biznes planu jest często wymogiem warunkującym przyznanie przedsiębiorcy dofinansowania przedsięwzięcia. Biznes plan jest bowiem najlepszym narzędziem umożliwiającym osobom trzecim ocenę przedsięwzięcia i podjęcie decyzji o ewentualnym w nim udziale. Dla samego przedsiębiorcy biznes plan stanowi natomiast swoistą „mapę drogową” realizowanego przedsięwzięcia i miernik osiągniętych rezultatów.

Z powyższego wynika, że biznes plan pełni zarówno funkcje wewnętrzne, jak i zewnętrzne. Z jednej strony ma on na celu nie tylko przekazanie potencjalnemu inwestorowi, kredytodawcy lub instytucji udzielającej wsparcia informacji, na podstawie których ocenią oni, czy zainwestować w wymyślony przez przedsiębiorcę system biznesowy (pomysł plus drogi prowadzące do jego urzeczywistnienia). Z drugiej strony biznes plan umożliwić ma również samej osobie podejmującej działalność gospodarczą ocenę, czy jej pomysł na biznes jest możliwy do przeprowadzenia i jak należy go prowadzić w celu osiągnięcia założonych celów (funkcja wewnętrzna biznes planu). W ten sposób opis naszego systemu biznesowego, mający uatrakcyjnić przedsięwzięcie dla potencjalnego inwestora (kredytodawcy) będzie najczęściej również swoistą mapą drogową dla samego przedsiębiorcy.

W nawiązaniu do nazwanych wyżej funkcji biznes planu przedstawiane bywają różne definicje tego dokumentu. Zwraca się więc uwagę, że biznes plan jest usystematyzowaną, spójną i koherentną całością wyznaczającą przedsiębiorstwu kierunki rozwoju i pozwalającą uzyskać możliwość efektywnego działania oraz prezentującą obraz zadań i środków przy pomocy których zadania te można realizować (Sroślak G., Business plan w przykładach, Katowice 2002, s. 5). Zaś według innego ujęcia biznes plan to zestaw dokumentów (analiz i programów), w których na podstawie oceny sytuacji strategicznej firmy oraz danych dotyczących jej przeszłości sformułowane zostają cele firmy i sposoby ich osiągania przy uwzględnieniu wszystkich istniejących uwarunkowań natury finansowej, rynkowej, marketingowej, organizacyjnej, kadrowej i technologicznej (Filar E., Skrzypek J., Biznes plan, Warszawa 1997, s. 31).

Poprzez opracowanie biznes planu przedsiębiorca zmierza do ustalenia celów, które przedsiębiorstwo osiągnąć powinno w okresie najbliższych 3-5 lat.

Jak sporządzać biznes plan?

Niestety, pytanie "jak sporządzić biznes plan?" nie jest niestety pytaniem, na które można udzielić prostej odpowiedzi. Przede wszystkim nie ma jednego uniwersalnego wzoru biznes planu, który można by było wykorzystać przy opracowywaniu wszystkich pomysłów biznesowych. Treść i układ biznes planu różnić się będą zwykle w zależności od tego do kogo jest on kierowany, w jakim celu został sporządzony, czy w końcu od branży, której dotyczy.

Niezależnie od tego możliwe jest jednak wskazanie zasad, które znajdą zastosowanie przy opracowywaniu biznes planu niezależnie wskazanych wyżej okoliczności. Oto najważniejsze z nich:

Zrób to sam

Pierwszym pytaniem, jakie zwykle zadaje sobie przedsiębiorca przed przystąpieniem do sporządzania biznes planu jest pytanie czy powinien on sporządzić biznes plan sam, czy też może się wyręczyć fachowcami?

Sprawy nie rozwiąże się przez zepchnięcie problemu na firmę konsultingową - to przedsiębiorca zwykle ma wizję rozwoju swego biznesu i on powinien być głównym autorem biznes planu. Przedsiębiorca nie dysponuje jednak często potrzebną do tego wiedzą fachową. Dlatego zaleca się, aby przedsiębiorca (kierownictwo firmy) posiłkował się wiedzą fachową konsultantów. Udział tych ostatnich w sporządzaniu biznes planu sprowadzać się jednak powinien jedynie do kwestii technicznych, jak np. zapoznanie przedsiębiorcy ze stosowanymi technikami i procedurami planistycznymi oraz nadzorowanie procesu tworzenia biznes planu. Jednym z najczęściej popełnianych błędów jest przekonanie przedsiębiorcy, że nie podoła on sam zadaniu sporządzenia biznes planu. Pamiętać należy, że obok specjalistycznych firm pomocą w jego opracowaniu służą podręczniki, centra rozwoju przedsiębiorczości, szkoły biznesowe, czy w końcu odpowiednie oprogramowanie.

Przekonujący, jasny, konkretny

Jaki powinien być biznes plan? Przede wszystkim musi on być przekonujący, jasny i konkretny. W związku z tym unikać należy zawiłych i mglistych celów, w rodzaju "bycia najlepszym", "misji profesjonalnego służenia klientowi". Pomijając to, że cele takie są zazwyczaj przesadzone, nie są one mierzalne i nie mogą wyznaczać celu, po osiągnięciu którego szukać można dalszych celów. Pamiętać należy też, że kredytodawca oczekuje od przedsiębiorcy takich właśnie konkretnych celów. Ujmując rzecz banalnie, bankowi mniej zależy na tym czy przedsiębiorca będzie najlepszym w swej branży – o wiele bardziej interesuje go czy płynność finansowa pozwoli przedsiębiorcy na spłatę miesięcznej raty kredytu. Dlatego w biznes planie potrzeba konkretnych danych, podziału odpowiedzialności zarządu i kadry, realistycznie opracowanego budżetu i mierzalnych celów.

Ważne jest to szczególnie dlatego, że biznes plan jest pierwszym dokumentem, z którego potencjalny inwestor może się dowiedzieć o przedsięwzięciu.

Warto również zwrócić uwagę, że adresaci biznes planów najczęściej nie są specjalistami w branży w nich omawianej. Jeśli więc biznes planie opisane są szczególnie skomplikowane technologie, czytający nie będzie rozumiał użytych terminów (oczywistych dla opracowującego plan). W konsekwencji nie zrozumie podstawowych koncepcji marketingowych i procesu technologicznego.

Ważne jest więc, ile takich informacji zamieścić w planie, aby nie zachodziła potrzeba angażowania przez inwestorów zewnętrznych recenzentów i jednocześnie znalazło się w nim choćby minimum danych na temat nowego wyrobu (szczególnie w porównaniu z wyrobami znajdującymi się na rynku lub konkurencyjnymi w przyszłości).

Realistyczny, lecz z umiarem ...

Ponieważ zadaniem biznes planu jest uatrakcyjnienie przedsięwzięcia dla potencjalnego inwestora, to siłą rzeczy eksponować on powinien silne strony zamierzenia biznesowego. Nie powinien on jednak pomijać i słabych stron przedsięwzięcia (istniejącego ryzyka w danym zakresie). Słabe strony przedsięwzięcia powinny być przedstawione realistycznie i nie mogą być bagatelizowane, ważne jest jednak przedstawienie sposobów ich pokonywania. Ważna w związku z tym jest wielowariantowość biznes planu. Ukazuje ona zdolność przedsiębiorcy do przystosowania się do przyszłych warunków prowadzenia działalności gospodarczej, które w fazie przygotowywania planu mogą być przewidziane tylko z pewnym stopniem prawdopodobieństwa. Dlatego ważne jest opracowanie wariantów. Zalecane jest też ujęcie biznes planu przynajmniej w trzech wariantach (Filar E., Skrzypek J., Biznes plan, Warszawa 1997, s. 39):

1) prawdopodobnym, tzn. zakładającym przeciętne warunki gospodarowania,

2) pesymistycznym, w którym bierze się pod uwagę możliwość zaistnienia czynników wymienionych na liście zagrożeń i słabych stron firmy,

3) optymistycznym, biorącym za podstawę możliwość wystąpienia czynników umieszczonych na liście szans otwierających się przed firmą.

Niekiedy postuluje się dodanie do biznes planu specjalnego rozdziału na temat ryzyka, a w nim ustalenie wszystkich możliwych zagrożeń oraz kroków podejmowanych przez kierownictwo firmy, aby uchronić się przed nimi albo zniwelować ich wpływ. Jest to pomysł kontrowersyjny. Z jednej strony przedstawienie w biznes planie wszystkich zagrożeń jest świadectwem znajomości problemów i ostrożności kierownictwa, co może być odbierane pozytywnie przez potencjalnych kredytodawców. Z drugiej strony bezpośrednie ujawnienie przyczyn ryzyka może doprowadzić do koncentrowania się tych kredytodawców na negatywnych aspektach przedsięwzięcia – ze szkodą dla rzeczywistego potencjału przedsięwzięcia.

Nie za długi

Trudno jest jednak wprost odpowiedzieć na pytanie: jaka powinna być objętość biznes planu? Podać można w tym zakresie jedynie pewne wskazówki. Uważa się, że biznes plan powinien być:

1) na tyle obszerny, aby wyczerpywał zawarte w nim tematy,

2) na tyle krótki, aby podtrzymać zainteresowanie czytających.

Należy pamiętać, że długie dokumenty są często mało komunikatywne. Opracowanie zwięzłych planów zależy od umiejętności selekcji ważności problemów oraz ich syntetycznego ujęcia – to zadanie kadry zarządzającej, przedsiębiorcy sporządzającego biznes plan. W przypadku mniejszych inwestycji plan powinien mieć 10 do 15 stron. Dane szczegółowe przenieść można do załączników, które zajmować mogą nawet ponad 50% objętości biznes planu.

Kto to zrobi?

Należy pamiętać, że nawet najbardziej wartościowy pomysł biznesowy niewiele znaczy, jeżeli przedsiębiorca sam nie dysponuje umiejętnościami jego urzeczywistnienia, albo zadania tego (części zadań) nie powierzy odpowiedniej kadrze lub wspólnikom. Dlatego obok pomysłu biznesowego szczególną uwagę w biznes planie poświęcić należy kadrze zarządzającej przedsięwzięciem. Niezwykle ważne jest więc ze względu na inwestora wyeksponowanie w biznes planie danych dotyczących kompetencji i kwalifikacji kadry zarządzającej, zakresu obowiązków i odpowiedzialności za wykonywane działania oraz schematów organizacyjnych.

Skąd brać i jak chronić informacje do biznes planu?

Dobór informacji do biznes planu jest zagadnieniem, któremu poświęcić należy uwagę z dwóch powodów: 1) wyboru źródeł informacji oraz 2) ochrony informacji poufnych. Skąd czerpać informacje do biznes planu? Obok źródeł internetowych potrzebna będzie pewnie również lektura branżowych pism specjalistycznych. Czasem też niezbędna będzie prosta obserwacja – polegająca na przykład na liczeniu klientów wychodzących ze sklepu konkurenta lub samochodów dostawczych podjeżdżających do tego sklepu. Pożyteczne też mogą się okazać badania ankietowe, przeprowadzone na własną rękę lub przy pomocy specjalistycznej firmy, która może być również pomocna przy obróbce uzyskanych danych (por. przykłady kwestionariuszy badań rynku podane w: Barrow C., Barrow P., Business plan czyli jak zrobić dobry interes, Warszawa 1998, s. 111).

Wielu przedsiębiorców posiada informacje poufne, które uważają za swoją tajemnicę handlową, i których w związku z tym nie chcą ujawniać nawet potencjalnym inwestorom. Rezygnacja z ujawnienia takich danych równa się jednak de facto konieczności pogodzenia się z brakiem dofinansowania. Małą pociechą jest fakt, że kadra instytucji finansujących zobowiązana jest do zachowania takich wiadomości w tajemnicy. W opisanej sytuacji sugeruje się następujące sposoby ochrony danych poufnych (Filar E., Skrzypek J., Biznes plan, Warszawa 1997, s. 41–42):

1) oznaczenie biznesplanu jako „handlowo-poufny” itp.,

2) upewnienie się przed przedłożeniem biznes planu czy instytucja finansująca i przedsiębiorca nie mają sprzecznych interesów,

3) przedstawienie poufnych danych jedynie w formie wyciągu.

Jakie zagadnienia omówić w biznes planie?

Odpowiedź na powyższe pytanie jest o tyle trudna, że nie ma jednego ustalonego wzoru biznes planu, a jego elementy mogą być różne w zależności od celu, w jakim został sporządzony. Pomimo to typowy biznes plan zbudowany jest według prostej zasady konstrukcyjnej. Jego zakres merytoryczny można zamknąć w trzech grupach tematycznych, które ilustrują też metodę pracy nad dokumentem (Filar E., Skrzypek J., Biznes plan, Warszawa 1997, s. 43):

1) badanie przedsiębiorstwa – jego opis i analiza – oszacowanie możliwości wprowadzenia zmian, ogólna opinia o przyszłej działalności,

2) opracowanie zasadniczego planu – szczegółowa analiza oraz plan przekształceń i rozwoju wraz ze wszystkimi implikacjami,

3) plan wprowadzenia w życie – plan wdrożenia – powołanie zespołów lub osób odpowiedzialnych za realizację oraz wyznaczenie jej nieprzekraczalnych terminów.

Jaka powinna być struktura biznes planu?

Pomimo braku obowiązujących w każdym przypadku schematów wskazać można na typową treść większości biznes planów obejmującą:

1) opis przedsiębiorstwa zawierający dane o jego przeszłości i opis aktualnego położenia – środków i zasobów, którymi dysponuje (również kadrowych), produktów lub usług, które wytwarza lub zamierza wytwarzać, jego słabych i mocnych stron,

2) analiza otoczenia przedsiębiorstwa, tzn. rynku, na którym działa, otoczenia biznesowego, zagrożeń i szans, które czynniki te oferują,

3) proponowane rozwiązania strategiczne – określenie celów, strategii oraz jej wariantów,

4) określenie sposobu wdrażania strategii – programu działania i wyboru środków służących osiąganiu celów, metod kontroli realizacji przedsięwzięcia.

Pamiętać również należy o streszczeniu biznes planu, które co prawda pisane jest na końcu, jednak znajdzie się zawsze na początku dokumentu.

Literatura:

Filar E., Skrzypek J., Biznes plan, POLTEXT, Warszawa 1997, s. 32.

Kowalczyk L., Biznesplan czyli jak poznać kredytobiorcę, TWIGER, Warszawa 1998, s. 114.

Majewski P., Jak napisać Biznes Plan ... poradnik dla początkujących, wydanie internetowe 2003, s. 12.

Sroślak G., Business plan w przykładach, AMR, Katowice 2002, s. 24 – 25.

STRUKTURA BIZNES PLANU

Typowy układ spisu treści biznes planu zawiera zwykle:

1) streszczenie projektu przedsięwzięcia,

2) podstawowe dane o firmie i jej właścicielach,

3) produkty lub usługi,

4) analiza rynku,

5) strategia i wdrażanie,

6) ogólny opis zarządu,

7) plan finansowy,

8) założenia planu strategicznego przedsięwzięcia,

9) plan techniczny,

10) plan marketingowy i organizacyjny,

11) plan finansowy,

12) wnioski i podsumowanie,

13) dane niezbędne do wypełnienia typowego wniosku kredytowego,

14) wnioski i podsumowanie,

15) załączniki.

Nie wszystkie wymienione elementy są elementami obowiązkowymi. W zależności od rodzaju przedsięwzięcia niektóre z nich (np. plan techniczny) mogą zostać pominięte. Inne – w zależności od celu sporządzenia biznes planu mogą być mniej lub bardziej rozbudowane. Zwraca się uwagę, że spośród wszystkich planów najważniejszy jest finansowy, z którego powinna wynikać płynność finansowa przedsiębiorstwa, i który w związku z tym jest elementem obowiązkowym.

Niezależnie od struktury konkretnego biznes planu, proponuje się następujący procentowy udział poszczególnych zagadnień (E. Filar, J. Skrzypek: Biznes plan, POLTEXT, Warszawa 1997, s. 43): 1) streszczenie – 5%, 2) analiza otoczenia (15%), 3) analiza organizacyjna firmy (15%), 4) rozwiązania strategiczne (30%), 5) plan działania (30%), 6) wnioski (5%)

Streszczenie – ogólny plan wykonawczy – zawiera najważniejsze punkty biznes planu i przedstawia główną ideę na maksymalnie dwóch stronach. Pisze się je na końcu, a zamieszcza na początku dokumentu. Ma skrótowo zapoznać potencjalnych inwestorów z zawartością biznes planu, zainteresować i zachęcić ich do dalszej analizy przedstawionych zamierzeń.

W streszczeniu projektu przedsięwzięcia powinny być zawarte informacje o bieżącym stanie firmy oraz o jej zamierzeniach na przyszłość.

W streszczeniu muszą być przedstawione wszystkie najistotniejsze dla całego opisanego w planie przedsięwzięcia elementy:

1) cel sporządzenia planu i opis spodziewanych korzyści

2) wysokość środków finansowych potrzebnych do osiągnięcia celu

3) krótki opis produktu i rynku

4) zestawienie najważniejszych elementów planów finansowych

5) opis kadry menedżerskiej (jej doświadczenie w zarządzaniu)

6) w streszczeniu powinny być zawarte informacje o bieżącym stanie firmy oraz o jej zamierzeniach na przyszłość.

Ogólna informacja o firmie - ta część to rzeczowy opis firmy (przedsiębiorstwa), jego historii i sytuacji obecnej.

Opis ten rozpoczyna się od informacji o firmie, zawierającej następujące dane:

- nazwa firmy (firma w znaczeniu właściwym), adres i telefon, rodzaj prowadzonej działalności, forma prawna

- główny oferowany produkt lub usługa

- posiadane znaki towarowe, patenty

- nazwiska założycieli, wspólników

- data założenia firmy,

- obecny i zakładany udział w rynku

- wielkość aktualnie zainwestowanych środków i ich źródło

- wielkość potrzebnego dodatkowego finansowania

- wartość biznesu na pierwszy dzień działalności operacyjnej

- nazwiska świadczących usługi prawne, księgowe, doradcze.

Dokonywana jest tutaj także analiza atutów lub słabości firmy, nazywana analizą SWOT. Uwzględnia ona zarówno sytuację wewnętrzną przedsiębiorstwa (jego zasoby), jak również ocenę czynników zewnętrznych (ekonomicznych, politycznych, prawnych, technologicznych, geograficznych itp.).

Produkty i usługi - w tej części biznes planu ujmuje się techniczne cechy produktu (usługi) wytwarzanych przez przedsiębiorstwo. Charakterystyka ta odpowiada na pytania takie jak:

- na jakiej technologii oparty jest produkt (nowoczesnej czy przestarzałej?),

- jaka jest długość życia produktu,

- jak produkt jest chroniony przez patenty, licencje itp.?

- jaki standard jakości reprezentuje?

- jakie są możliwości i plany prac badawczo-rozwojowych nad danym wyrobem?

Ponadto w części biznes planu dotyczącej produktów i usług zamieścić należy:

- opis procesu przygotowania produkcji (zakupy surowców, urządzeń itp. w celu uzyskania ciągłości produkcji),

- opis źródeł zaopatrzenia i charakterystykę dostawców (ich pewność, terminowość),

- ocenę produktów konkurencji – w sposób podobny do charakterystyki własnego produktu, a więc techniczne cechy produktu, jego konkurencyjność itd.

Analiza rynku jest w biznes planie albo wydzielana w odrębny rozdział, albo dokonywana w ramach analizowania produktu lub usługi oferowanej przez przedsiębiorcę czy też w ramach planu marketingowego. Gdziekolwiek ujmiemy analizę rynku, jest ona bardzo ważnym składnikiem biznes planu. Zapoznanie potencjalnych inwestorów z rodzajem i wielkością rynków, na których działać będzie przedsiębiorstwo, polega na scharakteryzowaniu tych rynków, ich segmentów oraz perspektyw rozwojowych. Należy podać argumenty, że rynek na proponowany przez przedsiębiorstwo produkt jest wystarczająco duży w porównaniu z planowaną sprzedażą.

Charakterystyka klientów obejmuje określenie ich zwyczajów, wymagań, potrzeb i nawyków, rozmiaru i sposobów zakupów. Proponuje się sklasyfikowanie zainteresowania klientów w zależności od ceny, jakości, obsługi, gwarancji i serwisu pogwarancyjnego. Uwagę należy poświęcić również analizie mocnych i słabych stron konkurencji.

Założenia planu strategicznego przedsiębiorstwa składają się z trzech części: 1) analizy strategicznej, 2) wyboru strategii i 3) wdrożenia strategii. Analiza strategiczna opisuje pozycję strategiczną firmy, a więc definiuje elementy otoczenia takie jak czynniki ekonomiczne, polityczne, technologiczne itp. oraz zasoby będące w dyspozycji firmy (fizyczne, menedżerskie, finansowe, cechy produktu). Ponadto nakreśla ona cele i oczekiwania właścicieli firmy.

Dwa pozostałe elementy planu strategicznego opisują sposób wprowadzenia w życie planu i osiągnięcia wszystkie jego istotnych etapów. W części dotyczącej wyboru strategii powinny się znaleźć informacje o wariantowych planach działania i motywach ich wyboru. W części biznes planu dotyczącej wdrożenia strategii należy opisać sposób wdrożenia wybranego wariantu, zapewniający jak najpełniejszą realizację jego założeń.

Ogólny opis zarządu. Charakterystyka członków kierownictwa firmy zawarta być powinna w planie organizacyjnym. Ponadto podawana jest ona w formie załączników do biznes planu. Zawierać powinna: wykształcenie, przebyte szkolenia, szczególne zdolności i umiejętności, opis kariery, wybitne osiągnięcia i sukcesy, otrzymane nagrody i awanse. Pamiętać jednak należy, że w biznes planie ten opis ocenia się pod kątem możliwości jego realizacji przez opisywaną kadrę kierowniczą, szczególnie w aspekcie działań marketingowych, finansów i kierowania produkcją. Nie można zatem ograniczyć się do prostego opisania kwalifikacji kadry kierowniczej, lecz należy je uwypuklić w kontekście przypisywanych jej zadań. Warto też określić system motywowania.

Przy braku odpowiedniej kadry warto pamiętać, że sposobem na rozwiązywanie problemów z tym związanych może być zaangażowanie specjalistów i konsultantów do wykonywania konkretnych zadań.

Plan finansowy zawiera podstawowe szacunki finansowe, w tym: sprzedaż, przepływ gotówki i zyski.

Decydującym momentem odniesienia w działaniach planistycznych przedsiębiorstwa jest możliwość wypracowania przez to przedsiębiorstwo odpowiedniego zysku oraz zachowania płynności finansowej. Plan finansowy powinien obejmować:

1) podstawowe wskaźniki finansowe.

2) perspektywy sprzedaży.

3) założenia do planu finansowego (cele i zadania planu finansowego).

4) rachunek wyników.

5) zestawienie przepływów pieniężnych (cash flow).

6) bilans.

Pamiętaj! „Nawet najlepiej przygotowany plan finansowy nie jest gwarancją sukcesu, ponieważ na rynku zawsze może zdarzyć się coś, czego plan nie był w stanie przewidzieć. Jest on jednak bardzo ważnym narzędziem planowania, które uprawdopodabnia zachowanie przez przedsiębiorstwo płynności finansowej i z tego powodu jest nieodzowną częścią każdego biznes planu”.

Plan techniczny - głównym celem jaki stawia się przed planem technicznym jest pokazanie, że firma jest w stanie wyprodukować dany wyrób lub dostarczyć usługę na odpowiednio wysokim poziomie. W związku z tym powinien on zawierać przynajmniej następujące elementy:

1) opis wyrobu lub usługi wraz z opisem technologii produkcji,

2) zarys strategii produkcji,

3) opis niezbędnego majątku produkcyjnego,

4) sposób zorganizowania dostaw materiałów i surowców,

5) program produkcji,

6) Specyfikację kosztów produkcji.

Produkt (usługa) musi zostać wszechstronnie opisany w biznes planie. Przedstawia się jego charakterystykę, istotne zalety, szczególnie w porównaniu z innymi wyrobami znajdującymi się na rynku, przy czym uwagę należy skupić na wszystkich aspektach konkurencyjności produktu. Szczegóły techniczne dotyczące produktu czy technologii produkcji nie powinny być jednak zamieszczane w części głównej biznes planu, lecz w załącznikach.

Plan marketingowy i organizacyjny. Plan marketingowy - opisując działania marketingowe firmy, należy mieć na uwadze opracowanie kompleksowego planu marketingowego. W tej części biznes planu powinny się znaleźć przynajmniej następujące informacje:

1) opis strategii marketingowej (ze szczególnym uwzględnieniem sposobu w jaki firma chce osiągnąć cele) wraz z założeniami,

2) wyniki analiz i badań rynku,

3) opis polityki kształtowania cen wyrobów i usług,

4) działania w zakresie dystrybucji wyrobów i usług,

5) działania na rzecz reklamy i promocji sprzedaży,

6) koszty pozostałych działań marketingowych.

W założeniach planu marketingowego należy ponadto ściśle określić:

1) branżę, w której firma chce funkcjonować,

2) segment rynku, ewentualnie nisze rynkowe, które firma pragnie opanować,

3) sposób organizacji kosztów dystrybucji wyrobu (detal, hurt, itp.),

4) wielkość udziałów w rynku, które firma chce osiągnąć w ciągu najbliższych lat,

5) sposoby neutralizacji działań konkurencyjnych firm.

Plan organizacyjny często dzieli się na trzy odrębne części dotyczące:

1) organizacji pracy oraz posiadanych zasobów ludzkich,

2) kalendarza organizacji przedsięwzięcia,

3) kosztów zatrudnienia.

Poziom kwalifikacji i doświadczeń kadry kierowniczej ma podstawowe znaczenie dla sukcesu zaplanowanego przedsięwzięcia. W związku z tym staranne opracowanie problemów związanych z zasobami ludzkimi przynosi znaczne korzyści przedsiębiorstwu. Ponadto analiza organizacji zarządzania zwykle prowadzi do zmian organizacyjnych podnoszących sprawność działania przedsiębiorstwa. W kalendarzu organizacyjnym należy przedstawić główne cele planu, etapy ich osiągania oraz opracować szczegółowy plan działania wraz z terminami realizacji. Ponieważ znane jest już zapotrzebowanie na kadrę, w tej części biznes planu określa się również koszty wykorzystania zasobów ludzkich. Zarówno kalendarz organizacyjny, jak i zestawienie kosztów najlepiej ująć w postaci tabeli.

Podsumowanie biznes planu - każdy plan powinien kończyć się podsumowaniem, bowiem problemy, które rysują się przed wprowadzeniem w życie każdego przedsięwzięcia wymagają zwykle uściślenia. Dotyczą one głównie branży, w której działa przedsiębiorstwo, rynków, zachowań konkurencji, sposobów finansowania, personelu itp. W podsumowaniu biznes planu należy skoncentrować się na tych zagrożeniach, których zaistnienie będzie warunkowało powodzenie całego zaplanowanego zamierzenia oraz wskazywać propozycje kierownictwa firmy prowadzące do ich eliminacji lub przynajmniej łagodzenia niepożądanych skutków.

W planie przeznaczonym dla inwestorów kwestie te powinny być zaznaczone szczególnie wyraźnie, ponieważ ukazanie sposobów reagowania w przewidywanych trudnych sytuacjach podnosi ocenę zdolności kierownictwa. Z tej przyczyny nie trzeba unikać (ani tym bardziej zatajać) przedstawiania prawdopodobnych zagrożeń, jakie mogą wyniknąć podczas wdrażania planu.

Załączniki do biznes planu - załączniki są ważną częścią planu. Zalecana jest bowiem taka kompozycja biznes planu, ażeby opis zamierzeń biznesowych i ich uwarunkowań znalazł się w jego zasadniczej części, natomiast wszystkie dane szczegółowe w załącznikach.

Pozwala na skoncentrowanie uwagi analizujących plan na projektowanych przedsięwzięciach, jednocześnie stwarzając możliwość – w miarę zainteresowania – zapoznania się z konkretnymi danymi dotyczącymi części głównej.

W załącznikach najczęściej zamieszczane są następujące dane i zagadnienia:

1) słownik użytych zwrotów i terminów,

2) harmonogram realizacji planu,

3) dane techniczne i produkcyjne,

4) specyfikacje techniczne i patentów,

5) badania rynku i plan marketingu,

6) stan zamówień i zapytań na oferowane wyroby,

7) lista aktualnych akcjonariuszy,

8) schematy organizacyjne,

9) życiorysy kadry kierowniczej i członków zarządu,

10) dodatkowe dane finansowe, nie zamieszczone w planie finansowym.

Literatura:

Filar E., Skrzypek J., Biznes plan, POLTEXT, Warszawa 1997, s. 32.

Kowalczyk L., Biznesplan czyli jak poznać kredytobiorcę, TWIGER, Warszawa 1998, s. 114.

Majewski P., Jak napisać Biznes Plan ... poradnik dla początkujących, wydanie internetowe 2003, s. 12.

Sroślak G., Business plan w przykładach, AMR, Katowice 2002, s. 24 – 25.

Działalność gospodarcza wymagająca zezwolenia

Planując działalność gospodarczą dobrze na samym początku wiedzieć wiedzieć czy jest ona działalnością wolną, czy też przepisy reglamentują jej wykonawanie, wymagając uprzedniego uzyskania koncesji, zezwolenia, bądź wpisu do rejestru działalności regulowanej. Spośród tych trzech rodzajów podmiotowych ograniczeń działalności gospodarczej dość często spotykanym jest zezwolenie. W obowiązującym stanie prawnym obowiązek uzyskania zezwolenia przewidują przepisy ponad dwudziestu ustaw. Poniżej prezentuję ich zestawienie.

1. Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tj. Dz.U. 2002 nr 147, poz. 1231 ze zm.)

Rodzaj działalności i organ wydający zezwolenie

1. 1. Obrót hurtowy napojami alkoholowymi o zawartości powyżej 18% alkoholu – zezwolenia udziela minister właściwy do spraw gospodarki (art. 9 ust. 1)

1. 2. Obrót hurtowy napojami alkoholowymi o zawartości poniżej 18% alkoholu - zezwolenia udziela marszałek województwa (art. 9 ust. 2)

1. 3. Sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia na miejscu lub poza miejscem sprzedaży - zezwolenia udziela wójt (burmistrz, prezydent miasta) (art. 18 ust. 1)

2. Ustawa z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (tj. Dz.U. 2004 nr 4, poz. 27 ze zm.)

Rodzaj działalności i organ wydający zezwolenie

2.1. Urządzanie loterii fantowych, gry bingo fantowe, loterii promocyjnych i loterii audiowizualnych – zezwoleń udzielają: 1) minister właściwy do spraw publicznych oraz 2) izba skarbowa, na której obszarze działania są urządzane i prowadzone gry (w zakresie gier na automatach o niskich wygranych)

3. Ustawa z dnia 20 października 1994 r. o specjalnych strefach ekonomicznych (Dz.U. 1994 nr 123, poz. 600 ze zm.)

Rodzaj działalności i organ wydający zezwolenie

3.1. Prowadzenie działalności gospodarczej w specjalnej strefie ekonomicznej - zezwolenia udziela minister właściwy do spraw gospodarki (art. 16 ust. 1 i 4)

4. Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. 1996 nr 132, poz. 622 ze zm.)

Rodzaj działalności i organ wydający zezwolenie

4. 1. Odbieranie odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości – zezwolenia udziela wójt (burmistrz, prezydent miasta) - art. 7 ust. 1 pkt 1

4. 2. Opróżnianie zbiorników bezodpływowych i transport nieczystości ciekłych - zezwolenia udziela wójt (burmistrz, prezydent miasta) - art. 7 ust. 1 pkt 2

4. 3. Ochrona przed bezdomnymi zwierzętami - zezwolenia udziela wójt (burmistrz, prezydent miasta) - art. 7 ust. 1 pkt 3

4. 4. Prowadzenie schronisk dla bezdomnych zwierząt a także grzebowisk i spalarni zwłok zwierząt i ich części - zezwolenia udziela wójt (burmistrz, prezydent miasta) - art. 7 ust. 1 pkt 4

5. Ustawa z dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (tj. Dz.U. 2003 nr 24, poz. 198 ze zm.)

Rodzaj działalności i organ wydający zezwolenie

5. 1. Prowadzenie przez publiczny zakład opieki zdrowotnej leczenia substytucyjnego - zezwolenia udziela marszałek województwa w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia (art. 15 ust. 2)

5. 2. Wytwarzanie, przetwarzanie lub przerabianie substancji psychotropowych - zezwolenia udziela Główny Inspektor Farmaceutyczny (art. 23 ust 1)

5. 3. Zbiór mleczka makowego i opium z maku oraz ziela konopi i żywicy konopi - zezwolenia udziela Główny Inspektor Farmaceutyczny (art. 24 ust. 1)

5. 4. Obrót hurtowy środkami odurzającymi i substancjami psychotropowymi - zezwolenia udziela Główny Inspektor Farmaceutyczny (art. 27 ust. 1)

5. 5. Uprawa maku i konopi włóknistych - zezwolenia udziela wójt (burmistrz, prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce położenia upraw (art. 33 ust. 1 i art. 34 ust. 1 pkt 1)

5. 6. Kontraktacja upraw maku lub konopi - zezwolenia udziela marszałek województwa właściwy dla miejsca położenia uprawy (art. 33 ust. 4)

6. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. 2003, nr 58, poz. 515 ze zm.)

Rodzaj działalności i organ wydający zezwolenie

6. 1. Produkcja tablic rejestracyjnych - zezwolenia udziela wojewoda (art. 75a ust. 1)

7. Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (tj. Dz.U. 2004 nr 159, poz. 1667)

Rodzaj działalności i organ wydający zezwolenie

7.1. Utworzenie funduszu emerytalnego - zezwolenia udziela Komisja Nadzoru Finansowego (art. 15 ust. 1)

8. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz.U. 1997 nr 140, poz. 939 ze zm.)

Rodzaj działalności i organ wydający zezwolenie

8.1. utworzenie banku w formie spółki akcyjnej i banku spółdzielczego - zezwolenia udziela Komisja Nadzoru Bankowego (art. 30a)

9. Ustawa z dnia 21 lipca 2000 r. – Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. 2000 nr 73, poz. 852 ze zm.)

Rodzaj działalności i organ wydający zezwolenie

9.1. Eksploatacja publicznej sieci telefonicznej - zezwolenia udziela Prezes URTiP (art. 3 ust. 1 pkt 1)

9.2. Eksploatacja sieci publicznej przeznaczonej do rozpowszechniania programów radiofonicznych lub telewizyjnych - zezwolenia udziela Prezes URTiP (art. 3 ust. 1 pkt 1)

10. Ustawa z dnia 26 października 2000 r. o giełdach towarowych (Dz.U. 2000 nr 103, poz. 1099 ze zm.)

Rodzaj działalności i organ wydający zezwolenie

10.1. Prowadzenie giełdy towarowej - zezwolenia udziela minister właściwy do spraw instytucji finansowych (art. 7 ust. 1)

11. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz.U. 2001 nr 62, poz. 628 ze zm.)

Rodzaj działalności i organ wydający zezwolenie

11. 1. Działalność w zakresie odzysku lub unieszkodliwiania odpadów – zezwoleń udzielają 1) marszałek województwa – dla przedsięwzięć lub instalacji, o których mowa w art. 378 ust. 2a ustawy – Prawo ochrony środowiska, właściwy według miejsca prowadzenia działalności; 2) starosta – dla pozostałych przedsięwzięć, właściwy według miejsca prowadzenia działalności (art. 26 ust. 1)

11. 2. Działalność w zakresie zbierania odpadów - zezwolenia udziela starosta właściwy ze względu na miejsce zbierania odpadów (art. 28 ust. 1)

11. 3. Działalność w zakresie transportu odpadów - zezwolenia udziela starosta właściwy ze względu na miejsce siedziby lub zamieszkania posiadacza odpadów (art. 28 ust. 1)

12. Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. – Prawo o miarach (Dz.U. 2001 nr 63, poz. 636 ze zm.)

Rodzaj działalności i organ wydający zezwolenie

12.1. Działalność gospodarcza w zakresie instalacji lub napraw oraz sprawdzania pod względem zgodności z wymaganiami okresowo, przed i po zainstalowaniu oraz po naprawie określonych przyrządów pomiarowych, jeżeli to wynika z wiążących Rzeczpospolitą Polską umów międzynarodowych - zezwolenia udziela Prezes Głównego Urzędu Miar (art. 16c)

13. Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. 2001 nr 72, poz. 747 ze zm.)

Rodzaj działalności i organ wydający zezwolenie

13.1. Prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wodę lub zbiorowego odprowadzania ścieków - zezwolenia udziela wójt (burmistrz, prezydent miasta), art. 16 ust. 1

14. Ustawa z dnia 22 czerwca 2001 r. o organizmach genetycznie zmodyfikowanych (Dz.U. nr 76, poz. 811 ze zm.)

Rodzaj działalności i organ wydający zezwolenie

14.1. Wprowadzanie do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej produktów GMO – zezwolenia udziela minister (art. 41 ust. 1)

14. 2. Wywóz za granicę i tranzyt przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej niektórych produktów GMO - zezwolenia udziela minister (art. 51 ust. 1)

15. Ustawa z dnia 23 sierpnia 2001 r. o środkach żywienia zwierząt (Dz.U. 2001 nr 123, poz. 1350 ze zm.)

Rodzaj działalności i organ wydający zezwolenie

15.1. Podjęcie działalności gospodarczej w zakresie dodatków paszowych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 - zezwolenia udziela właściwy powiatowy lekarz weterynarii (art. 12 ust. 1 pkt 1)

15. 2. Podjęcie działalności gospodarczej w zakresie materiałów paszowych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 3 - zezwolenia udziela właściwy powiatowy lekarz weterynarii (art. 12 ust. 1 pkt 2)

15. 3. Podjęcie działalności gospodarczej w zakresie prefiksów zawierających dodatki paszowe z grup: a) antybiotyków, b) kokcydiostatyków i innych produktów leczniczych, c) stymulatorów wzrostu, d) witamin A lub D i innych chemicznie zdefiniowanych substancji o podobnym działaniu, e) pierwiastków śladowych – miedzi lub sylenu – zezwolenia udziela właściwy powiatowy lekarz weterynarii (art. 12 ust. 1 pkt 3)

15.4. Podjęcie działalności gospodarczej w zakresie mieszanek paszowych zawierających prefiksy: a) antybiotyków, b) kokcydiostatyków i innych produktów leczniczych, c) stymulatorów wzrostu – zezwolenia udziela właściwy powiatowy lekarz weterynarii (art. 12 ust. 1 pkt 4)

15. 5. Podjęcie działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia obrotu dodatkami paszowymi, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy - zezwolenia udziela właściwy powiatowy lekarz weterynarii (art. 34 ust. 1 pkt 1)

15. 6. Podjęcie działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia obrotu m